250x250

18 Lut

Jakie są formy powieści?

Epistolarna, szkatułkowa, powieść rzeka a może strumień świadomości? Powieść można podzielić na kilka typów, biorąc pod uwagę formę, na jaką zdecyduje się autor. Każda z nich posiada swoje indywidualne cechy, które decydują o prowadzeniu wątku fabularnego oraz dotarcia do finału. Warto to wykorzystać, szczególnie, kiedy decydujemy się na dość popularny gatunek i chcemy się jakoś wyróżnić. Jakie są zatem formy powieści?

Powieść rzeka

Powieść tego rodzaju tak naprawdę nie jest pojedynczym utworem, lecz zbiorem, cyklem kilku dzieł. Aby mówić o powieści rzece, musimy mieć do czynienia z kilkoma utworami powiązanymi ze sobą poprzez tych samych bohaterów oraz wydarzenia. Fabuła w takiej formie powieści najczęściej oscyluje wokół historii jednego lub kilku rodów. Ich życie codzienne, problemy, radosne i złe chwile są opisywane w poszczególnych tomach historii. Jako, iż powieść rzeka w swojej naturze jest dość rozwlekła, autor ma tutaj okazję przedstawić dość dokładnie tło społeczne, historyczne, polityczne i obyczajowe, które to pozwalają lepiej zrozumieć perypetie opisywanej rodziny. Do klasycznych powieści-rzek można zaliczyć utwór Mario Puzo „Ojciec chrzestny”, jak również: „Saga rodu Forsyte’ów” Johna Galsworthy’ego oraz „Noce i dnie” Marii Dąbrowskiej.

Powieść epistolarna

Chyba każdy z nas kojarzy „Cierpienia młodego Wertera” Goethego? To jeden z podstawowych przykładów tej formy powieści. Powieść epistolarna to nic innego jak zbiór listów wymienianych między bohaterami. Często czytelnik ma okazję przeczytać jedynie „jednostronną” korespondencję, w której istnieją elementy umożliwiające domyślenie się, co tej odbiorca mógł naszemu bohaterowi odpowiedzieć na poprzednie listy. Niekiedy w powieści epistolarnej oprócz listów możemy spotkać fragmenty pamiętnika głównej postaci, który to uzupełnia fabułę o jeszcze dokładniejsze opisy reakcji, myśli i odczuć bohatera. W powieści epistolarnej każdy z listów ma odpowiednią formę, to jest: posiada datę, zwrot do odbiorcy oraz pełną treść listu. Każda kolejna epistoła pozwala wywnioskować co się wydarzyło u bohatera po to, by ostatecznie cały zbiór utworzył logiczną całość. Teoretycznie ta forma powieści wymarła wraz z pojawieniem się wszystkowiedzącego narratora, jednak współcześnie zaczyna wracać. Zamiast jednak tradycyjnych listów, wykorzystuje się formę e-maili wymienianych między bohaterami. Do tradycyjnych powieści epistolarnych możemy zaliczyć: „Drakulę” Brama Stokera, „Julia, czyli Nowa Heloiza” Jeana Jacquesa Rousseau czy też „Listy perskie” Monteskiusza.

Powieść szkatułkowa

Formy powieści bywają różne – jedną z ciekawszych jest powieść szkatułkowa, czyli taka, która złożona jest z kilku odrębnych opowiadań. Pozornie każde z nich nie wiąże się z pozostałymi, jednak dopiero wszystkie tworzą pełną fabułę. Co więcej – układ opowiadań nie jest przypadkowy! Klasyczną formą powieści szkatułkowej jest sytuacja, w której w opowiadaniu 1 bohater A opowiada historię z opowiadania 2, w którym z kolei występuje bohater B opowiadający historię 3. Każdy z elementów ostatecznie się łączy, tworząc dość ciekawą linię fabularną. Nie jest to prosta forma tworzenia utworu, jednak niezwykle interesująca. Przykładami powieści szkatułkowych są: „Pierścień” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego czy też „Rękopis znaleziony w Saragossie” Jana Potockiego.

Strumień świadomości

To nic innego jak monolog wewnętrzny. Takiej formy powieści używamy w sytuacji, gdy najbardziej zależy nam na ukazaniu myśli, odczuć i skojarzeń bohatera. Co więcej – tego rodzaju powieść skupia się nie tylko na tym, co postać aktualnie przeżywa, ale także jakie dana sytuacja wywołuje wspomnienia czy refleksje. Narracja w takim utworze jest skupiona na subiektywnych odczuciach postaci. Oczywiście, całość może skupiać się wokół jednego lub różnych bohaterów. Wówczas powieść taka złożona jest z kilku monologów wewnętrznych, ukazujących podejście do tej samej sytuacji, z jaką borykają się bohaterowie. W ten sposób można utworzyć pewną przestrzeń świadomości, w której różne postacie ukazują jak odmiennie można odbierać konkretną sytuację społeczną, polityczną lub obyczajową. Najbardziej znaną powieścią w formie strumienia świadomości jest oczywiście „Ulisses” James’a Joyce’a, jednak nie on jeden pokusił się o tego rodzaju utwór. Innymi znanymi strumieniami świadomości są: „Pani Dalloway” Virgini Woolf, „Kiedy umieram” Williama Faulknera czy też „Trans-Atlantyk” Witolda Gombrowicza.