250x250

25 Lut

Nietypowe odmiany powieści

Czy wszystkie powieści muszą być takie same i oparte na znanych schematach? Nie! Warto czasem sięgnąć po nietypowe odmiany powieści, takie jak powieść panoramiczna, z kluczem, gotycka, dyktatury czy też paraboliczna. Każda z nich odkrywa przed twórcą (a co za tym idzie – przed czytelnikiem również!) zupełnie nowe horyzonty i rozwiązania. Czym się charakteryzują te odmiany?

Powieść z kluczem

Nietypowe odmiany powieści mogą mieć różne oblicza. W przypadku powieści z kluczem mamy do czynienia z przedstawieniem prawdziwych postaci pod fałszywymi nazwiskami. Autor może także wplatać prawdziwe wydarzenia, nieco zmieniając ich nazwę. Cały utwór staje się wówczas alegorią do faktycznych wydarzeń, zazwyczaj współczesnych dla danego twórcy. Powieść z kluczem często wymaga od czytelnika znajomości biografii twórcy, historii oraz wydarzeń społeczno-politycznych. Dzięki temu jest w stanie połączyć wydarzenia z powieści z tymi mającymi miejsce w rzeczywistości. Najgłośniejszym przykładem powieści z kluczem jest „Folwark zwierzęcy” George’a Orwella przedstawiający wczesną historię ZSRR. Na gruncie polskim czołowymi przedstawicielami tej odmiany prozy są „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego, gdzie autor wplótł swoją własną biografię.

Powieść panoramiczna

Jak sama nazwa wskazuje, jest to utwór literacki ukazujący wydarzenia w szerokim ujęciu. Stanowi odmianę powieści realistycznej, a co za tym idzie – ukazuje ona dość szczegółowo codzienne życie szarego człowieka. W powieści panoramicznej autor skupia się na ukazaniu różnorodnych, acz ważnych, wydarzeń z danego okresu historycznego. Dość dokładnie opisuje się tutaj życie społeczno-polityczne, jednak nie jednostkowo, lecz masowo. Przykładem powieści panoramicznej jest „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej.

Powieść gotycka

Nietypowe odmiany powieści mają często to do siebie, iż były popularne kilka wieków temu a współcześnie zostały zapomniane. Tak jest właśnie z powieścią gotycką, która była bardzo popularna na przełomie XVIII i XIX wieku. Charakterystyczne dla tego utworu jest upiorna atmosfera – zadaniem autora jest wzbudzenie grozy. Bohaterami jest antynomiczna para, przy czym jedna z postaci musi posiadać cechy demoniczne a druga – być nieskalanie niewinna. Innym kluczowym elementem tego typu utworu jest fabuła oparta na zbrodni, która ma wpływ na ideowy wydźwięk całości. Sama powieść gotycka dzieli się na podgatunki: powieść historyczną (gdzie istotna jest kreacja historyczna, w tym także ubiór postaci), sentymentalną (najważniejsza jest historia miłosna) oraz powieść terroru (gdzie najważniejszymi elementami są frenezja i satanizm). Pierwszą w historii powieścią gotycką było „Zamczysko w Otranto. Powieść gotycka” Horacego Walpole’a.

Powieść dyktatury

Ta odmiana powieści wywodzi się z literatury iberoamerykańskiej. Jej fabuła skupia się na postaci-dyktatorze, rządzącym całym krajem. Może ona dotyczyć różnych państw, epok i, co najciekawsze, wcale nie musi być oparta na faktycznych wydarzeniach. Autor posiada tutaj pełną swobodę, zarówno jeśli chodzi o kreację głównego bohatera, jak i całą otoczkę fabularną. Do najpopularniejszych powieści dyktatury należą: „Pan Prezydent” Miguela Asturiasa, „Amalia” Josego Marmola czy też „Jesień patriarchy” Gabriela Marqueza.

Powieść paraboliczna

Ta nietypowa odmiana powieści jest oparta na biblijnej przypowieści. Co to oznacza? W praktyce przedstawione wydarzenia i postacie mają ukazywać jakąś uniwersalną prawdę dotyczącą moralności, historii czy też etyki. Cała historia stanowi swego rodzaju alegorię, z której powinien płynąć morał, nauka. Co istotne – do ostatecznych wniosków czytelnik sam powinien dotrzeć. Narrator w tego rodzaju powieściach powinien być obiektywny i nie kierować odbiorcy na żaden z punktów widzenia. Nie ma tu miejsca na wartościowanie sytuacji czy zachowań bohaterów. Ważny również w powieści parabolicznej jest fakt, iż powinna być ona uniwersalna i ponadczasowa. Nie powinna zatem skupiać się wyłącznie na jednym aspekcie rzeczywistości, związanym stricte z danymi czasami. I choć fabuła jest osadzona w bardzo konkretnej czasoprzestrzeni, nauka płynąca z powieści parabolicznej powinna być możliwa do wykorzystania bez względu na okoliczności. Sztandarowym przykładem tej nietypowej odmiany powieści jest „Dżuma” Alberta Camus, gdzie kluczem do zrozumienia jest motto. Innymi przykładami powieści parabolicznej są: „Mały Książę” Antoine de Saint-Exupery’ego, „Proces” Franza Kafki czy też „Ciemności kryją ziemię” Jerzego Andrzejewskiego.